 |
Uitstelmeesteres schiep niet- invoelbare personages
Boek | Let's Love Literature! (or not?)
|
29 Maart 2007 | 01:33:03
|
Hoe kunnen we de onzichtbare rode draad in het leven voortdurend uit het oog verliezen en toch steeds weer terugvinden? Deze vraag wordt volgens de achterflap beantwoordt in Verboden te twijfelen. Vage vraag, vaag antwoord. 'Sommige dingen stel je uit en op de een of andere manier komen ze er nooit meer van,' zegt Lotus. Het zou zomaar een prima voorspelling kunnen zijn over hoe dit boek verder gaat na pagina 53, want toen haakte ik af (voor mijn recensietje natuurlijk nog wel wat gegrasduind). Voortekenen waren er voldoende. Janneke Jonkman is meesteres in het uitstellen. Maar wat ze precies uitstelt en waarom is een gevoel dat ze - samen met haar hoofdpersonages - niet onder woorden weet te brengen.
Jonkman gokt op lezers die wel zo'n beetje begrijpen of aanvoelen wat ze bedoelt. ''Het stoorde hem dat het er desondanks zo vanzelfsprekend uitzag dat zijn dochter moeiteloos overvloeide in haar vriendin zonder dat ze daarzelf minder van werd. Het klopte niet met het beeld dat hij had: dat je met elk liefdevol gebaar iets van jezelf kwijtraakte.'' Op mij hoeft ze niet gokken.
''Janneke Jonkman kent angst om schade aan te richten; dan zit je wel goed met zo'n twijfelkont.''
Het omslachtige heen en weer draaien met grote en met moeite te volgen bogen, werkt op je zenuwen. Slaan met koppen weigert het hoofdpersonage, ze hamert er keer op keer naast. Het bonsende geluid moet voldoende zijn. Dat is het beduidend niet. Sloeg ze maar een keer op d'r duim of een dierbaar servies aan diggelen. En dreigen met de hamer is er ook al niet bij. Ja ze vond dat ze al genoeg concessies had gedaan door met Jonathan mee naar Spanje te gaan. En dan dit. Twee scooters huren en met al hun bagage op het Spaanse eiland tuffen. Dat werd haar te gortig! Dus biedt Jonathan aan om één scooter te huren, dan zou hij wel terug komen om haar en d'r spullen op te halen. Let wel: twee rolkoffers die te groot waren om samen op één vliegveldkarretje te zetten. Ach, wat dondert het; de verbeelding aan de macht! Maar deze uitstelmeesteres gaat daar vaker slordig en knullig mee om. Zo vaak dat het begint op te vallen.
Janneke Jonkman kent angst om schade aan te richten; dan zit je wel goed met zo'n twijfelkont. 'Terwijl hij dit zei, bleef zij haar arm vasthouden, hij trok haar bijna naar zich toe, zo graag leek hij te willen dat ze op zijn aanbod in zou gaan.' Bijna. Leek. Je wordt er kriegelig van. Bijna. Leek. 'De meisjes keken hem vriendelijk aan, bemoedigend bijna.' 'Ze zag er moe uit, somber bijna.' 'Hoewel ze bijna schreeuwde bleef Jose kalm.' En bij Jonkman lijkt veel op iets. De alsofs zijn niet aan te slepen en door haar veelvuldige gebruik haalt het je uit je concentratie. 'Hij bleef onbeweeglijk in de deuropening staan, alsof hij haar niet wilde binnenlaten. '
''De magie dat je weet wat die ander voelt of voelt wat die ander weet blijft ongrijpbaar voor Janneke Jonkman. En dat is misschien ook wel haar bedoeling.''
Tientallen abstracties schuivelen schuchter binnen (tja zie daar maar een helder beeld van te maken!): 'Lotus zag hoe hij haar lachend aankeek, een lach die het midden hield tussen minachting en vriendelijke nieuwsgierigheid, misschien zelfs een vleugje bewondering.' Vooral het woord 'misschien' misstaat, want in Lotus' leven was er al zoveel misschien. Verder heel veel opvulling in de huiselijke sfeer: 'Amanda schraapte over de bodem van het theekopje, haalde de lepel naar boven om te constateren dat nog niet alle suiker was opgelost, en begon weer te roeren.' Ze heeft warme sokjes want heeft het koud. Ze gaat slapen want is moe en pakt de deken, want het is koud. Ze wordt wakker en heeft misschien wel gedroomd! En ze heeft het koud.
De twijfels van Lotus zijn niet invoelbaar, omdat ik geen zekerheid krijg over hetgeen waarover zij twijfelt. En in meetwijfelen heb ik geen zin. 'Een magisch liefdesverhaal' belooft de achterflap. 'Als hij voor de deur stond, voelde ze dat hij het was, ook als ze hem niet had horen aankomen.' Ik weet niet meer wat ik moet voelen bij zo'n zin. De eerste zin is ook al niet zo'n goeie binnenkomer trouwens: 'Levens lijken veel meer op sprookjes dan we denken.' Op de eerste pagina gaat het over het idee dat we pas bestaan als we iets doen, maar dat komt doordat wij ons aan déze kant bevinden. Aan de andere kant gelden andere regels. Door dit al zo uit te leggen, valt te vrezen dat die andere kant nooit bereikt wordt.
Het verhaal smeekt om een einde aan al die twijfel. Janneke toont echter meesterschap in uitstellen. Zo herhaalt ze een heleboel om te rekken. 'Maar volgens mij is het weg,' zei ze. 'Je bent het kwijtgeraakt.' 'Dani’s gebabbel gleed langs haar heen zonder tot haar door te dringen.’ '...het had met een vaag gevoel van herkenning te maken dat hij niet kon thuisbrengen.’ Ergens anders lees ik: 'Ze zag geen vage schimmen van bekenden dit keer.' Hoe kun je vage schimmen zien van bekenden? Werd het maar uitgelegd, want ik ben heus bereid om ergens in mee te gaan, maar de irritatie dat ik niet weet waarin groeit met de pagina. De magie dat je weet wat die ander voelt of voelt wat die ander weet blijft ongrijpbaar voor Janneke Jonkman. En dat is misschien ook wel haar bedoeling. Zweven zonder te landen.''Hij rook naar bier en sigaretten, met een zweem van iets prettigs erdoor, de geur van een besproeide straat op een hete zomerdag.' Janneke blijft gokken op lezers die het verder wel meeruiken. 'Verboden te twijfelen' is voor mensen die ernstig meeknikken als Arjan Ederveen zegt: 'Ik weet wel dat er iets is maar wat het is, dat weet ik niet. Ik weet alleen dat er iets is.' Keep on dreaming! Janneke Jonkman is een ietsist.
|
|
|
|
Hoe gaat Patrick Bateman onder de douche?
Boek | Let's Love Literature! (or not?)
|
27 Maart 2007 | 11:31:58
|
''In bed draag ik een zijden Ralph Lauren pyjama en als ik eruitkom schiet ik een ouderwetse paisley meekraprode kamerjas aan en loop de badkamer in. Ik plas, terwijl ik ondertussen probeer te zien hoe opgeblazen mijn gezicht is in het glas waarachter, boven de toiletpot, een base-ballposter zit. Nadat ik een Ralph Lauren boxershort met monogram heb aangetrokken en een Fair Isle sweater en gestippelde zijden Enrico Hidolin slippers, bind ik een icepack rond mijn gezicht en begin aan mijn rek- en strekoefeningen.
Even later sta ik voor een chroom met acryl Washmobile badkamerwasbak - met zeepbakje, bekerhouder, en rails die dienen als handdoekrek, gekocht bij Hastings Tile omdat de marmeren wasbakken die ik in Finland heb besteld nog gezandstraald worden - en bekijk mijn spiegelbeeld, icepack nog om. Ik doe een beetje Plax antiplak-formule in een roestvrijstalen beker en spoel dertig seconden mijn mond. Dan knijp ik Rembrandt op een imitatie-schildpadden tandenborstel en begin mijn tanden te poetsen (een té zwarte kater om fatsoenlijk te flossen maar misschien heb ik gisteravond geflost?) en spoel met Listerine. Dan inspecteer ik mijn handen en gebruik een nagelborstel. Ik haal het ijsmasker van mijn gezicht en gebruik porieenreinigende lotion, daarna een mint-kruiden gezichtsmasker dat ik tien minuten op laat zitten terwijl ik mijn teennagels doe. Dan gebruik ik de Probright tandenborstel en daarna de elektrische Interplak (dit ter aanvulling van de gewone tandenborstel) die 4200 toeren per minuut maakt en een omkeerbare beweging heeft van zesenveertig keer per seconde; de lange haren reinigen tussen de tanden en masseren het tandvlees terwijl de korte het tandoppervlak schuren. Ik spoel opnieuw, met Cepacol. Ik was het gezichtsmasker af met een face srub van een groene mint.
''En ook Vivagen Hair Enrichment Treatment, een nieuw produkt van Redken dat mineraalafzetting voorkomt en de levenscyclus van het haar verlengt.''
De douche heeft een universele alle-richtingen-douchekop die zichzelf vertical bijstelt binnen een straal van zeventig centimeter. Hij is gemaakt van Australisch goud-zwart koper en afgezet met witte emaille. Onder de douche gebruik ik eerst een water-geactiveerde gel cleanser, dan een honing amandel body scrub, en voor het gezicht een reinigende gel scrub. Vidal Sassoon shampoo is vooral goed voor het verwijderen van het laagje opgedroogde transpiratie, zouten, vetten, luchtverontreiniging en stof waar het haar slap van op de schedel gaat liggen waardoor je ouder kunt lijken. De versteviger is ook goed - de siliconen-technologie biedt verstevigingsmogelijkheden zonder het haar zwaarder te maken, wat je ook ouder doet lijken. In de weekenden of als ik uitga gebruik ik liever de Greune Natural Revitalizing Shampoo, de versteviger en de Nutrient Complex. Dit zijn samenstellingen die D-pantheonol, een vitamine B-complex-bestanddeel, polysorbaat-80, een hoofdhuidreiniger, en natuurlijke kruiden bevatten. Komend weekend ben ik van plan naar Bloomingdale's of naar Bergdorf's te gaan om op Evelyns aanraden Foltene European Supplement and Shampoo tegen dunner wordend haar aan te schaffen die samengestelde carbohydraten bevat die de haarschacht binnendringen voor meer stevigheid en glans. En ook Vivagen Hair Enrichment Treatment, een nieuw produkt van Redken dat mineraalafzetting voorkomt en de levenscyclus van het haar verlengt. Luis Carruthers raadde me Aramis Nutriplexx aan, een voedingssupplement dat de bloedsomloop bevordert. Eenmaal onder de douche vandaan en afgedroogd trek ik de Ralph Lauren boxershort weer aan en voor ik dan Mousse A Raiser opdoe, een scheercreme van Pour Hommes, druk ik twee minuten een hete handdoek tegen mijn gezicht om het ruwe baardhaar zacht te maken.'' Uit: American Psycho van Breat Easton Ellis
De verbeelding van dit fragment in de gelijknamige film & De Visite Kaartjes-scene |
|
|
|
'De ene na de andere feliciteerde mij'
Jarig | Let's Love Literature! (or not?)
|
22 Maart 2007 | 13:26:11
|
Op zaterdagmorgen 16 december 2006 begaf Maarten 't Hart zich naar de Leidse markt. Want 'hoe vroeger je bent, hoe stiller het nog is. In alle rust kun je dan je inkopen doen. Nergens hoef je te wachten.' De dag daarvoor had Maarten Biesheuvel de P.C. Hooftprijs gewonnen.
'Bij de groentenkraam waar ik altijd spinazie aanschaf, riep de verkoper mij luidkeels toe: 'Gefeliciteerd, Maarten, ik hoorde 't gisteravond laat op 't nieuws, je hebt een belangrijke prijs gewonnen.' Hij greep mijn hand, schudde die langdurig en riep met schallende verkopersstem: 'Maarten heeft de de hoofdprijs gewonnen.' Vanuit de belendende kramen kwamen diverse neringdoenden nieuwsgierig aanlopen, en de een na de ander feliciteerde mij. 'Wat moet ik doen?' dacht ik vol vertwijfeling, 'dit kan toch niet?' Terwijl ik de ene hand na de andere schudde, dacht ik na over een formulering waarmee ik deze misleiden snel en toch zonder dat er sprake zou zijn van ontgoocheling uit de droom zou helpen. (...) Terwijl ik met het meisje afrekende, dacht ik: wat kan het mij ook schelen, ik laat ze in de waan, vroeger thuis als ik jarig was en m'n zus dan heel sip rondliep, zei mijn vader altijd tegen haar: 'Jij bent ook een beetje jarig', en dan fleurde ze meteen op. Nou, zo geldt voor mij ook dat ik, omdat Maarten Biesheuvel de P.C. Hooftprijs heeft gekregen, eveneens een beetje jarig ben.' (Maarten 't Hart in NRC)
|
|
|
|
Takken
Persoonlijk | Hoogst / laagst persoonlijk
|
10 Maart 2007 | 08:47:54
|
Nadat de boom gesnoeid was door de buurman lagen er allemaal takken in zijn tuin. 'De takken waren nat en ik had dus geen zaag nodig. Ik brak ze makkelijk doormidden,' zei mijn opa. Achter in zijn auto lagen de bundeltjes takken opgestapeld op de achterbank. Ik wist een plek waar we die takken kwijt konden.
We reden er heen in het donker. 'Nee, hier is het veel te licht en te druk. Straks noteert iemand mijn nummerbord.' Op een stil doodlopend weggetje riep ik 'stop!' Ik stapte uit met een schaar en ging aan de slag. Ik knipte de touwtjes van de eerste takkenbundel door waarna ik het omhelsde en in de bosjes smeet totdat de achterbank helemaal leeg was. 'In de achterbak zit er nog één,' zei mijn opa. De laatste takkenbos smeet ik weg. Ik verzamelde alle losse touwtjes en nam weer plaats naast mijn opa. Toen we thuis aangekomen de auto uitkwamen en mijn opa met zijn hand de achterbank aftastte, begreep ik het. Zijn stok! Zijn steun en toeverlaat die altijd op de achterbank lag was verdwenen. En zo zocht ik op vrijdagavond in de miezerregen in de bosjes naar zijn stok. Mijn opa wachtte in de auto achter het stuur, maar toen het hem te lang duurde zocht hij mee. Zonder stok. Zeggen dat hij terugmoest naar de auto had geen zin. 'Eigenwijs! zegt mijn oma vaak. 't Is dat het zwakke schijnsel van de lantaarnpaal mij hielp waardoor ik het hengsel herkende en 'm uit een struik trok. |
|
|
|
Nietzsche's ubermensch moet weer vol aan de bak
Film | Uitkijken! (?)
|
08 Maart 2007 | 10:03:52
|
''Spiderman is vooral leuk in zijn groeiproces, maar een volgroeide spiderman die de fijne kneepjes van het vak door en door kent is slaapverwekkend. De Spiderman die het aktievak nog niet helemaal onder de knie krijgt is een lust voor het oog.' Dat schreef ik ooit over Spiderman in mijn dagboek waarin ik hem vergeleek met Nietzsche's ubermensch.
Na wat romantisch kroelen in een spinnenweb en een sentimenteel gesprekje met tante in de keuken waar de superheld het heuglijke nieuws overbrengt dat hij gaat trouwen is het zover: bakstenen en stukken muur donderen naar beneden, Spiderman moet weer volledig aan de bak. Zonder zijn outfit notabene! NBC biedt een exclusieve preview van zeveneneenhalve minuut van Spiderman 3. |
|
|
|
'Wat voel je nog voor mij?'
Film | Uitkijken! (?)
|
07 Maart 2007 | 14:41:32
|
 Celine: 'Als wij tweeën vandaag zouden sterven. Zouden we over je boek praten? Of 't milieu.' Jesse: 'Ik zou niet over m'n boek praten. En niet over 't milieu, denk ik. Maar ik zou wel willen praten over magie in 't heelal. Ik zou het doen in een... (Celine: 'Wat?') hotelkamer. En tussen 't praten door zouden we neuken tot we stierven.' Celine: 'Wauw. Waarom in 'n hotel? Waarom niet daar op een bankje?' Jesse pakt haar beet en sleept haar mee naar het bankje en zet haar op zijn schoot. Celine: 'We gaan vanavond niet dood.' Jesse: 'Jammer.'
Before Sunset biedt de subtiliteiten die nodig zijn voor het voeren van een intiem gesprek en degradeert elke romantische komedie waarbij de chemistry het moet hebben van dat wat het potentiele paartje overkomt. Jesse: 'Ik wil al zo lang met je praten.' Celine: 'En ik met jou.' In deze ontspannen en charmante praatfilm overkomt het onmogelijke liefdespaar elkaar, 80 minutenlang zit de regisseur Richard Linklater het babbelende tweetal op de huid, maar laat hen volkomen de ruimte. De gesprekken in de straten van Parijs, het cafeetje, langs de seine, in de boot, de taxi en tot slot in Celines huis spelen zich vlak voor je neus af en zijn doordrenkt van een melancholiek sfeertje. Mede natuurlijk ómdat ze ouder zijn (Jesse: 'Nu ik ouder ben zijn m'n problemen groter, maar kan ik ze beter aan.' Celine: 'Ik wil zoveel maar ik doe niets.') en vooral natuurlijk vanwege hun eerdere ontmoeting in de trein van Boedapest naar Parijs, negen jaar terug (in de film Before Sunrise). Het klikte. Zij stapten uit in Wenen en beleefden een avond en nacht die hen voorgoed heeft veranderd. Zij beloofden elkaar om een half jaar later weer op hetzelfde perron, op dezelfde dag af te spreken. Maar nee, het kwam er niet van. Ze hadden geen telefoonnummers of achternamen van elkaar. Jesse: 'We waren bang dat we zouden gaan schrijven en bellen en dat 't langzaam zou vervagen.' Celine: 'Dat gebeurde zeker niet.'
''Er worden heel wat grapjes gemaakt om elkaar af te tasten, maar de onderliggende boodschap is telkens dezelfde: 'wat voel je nog voor mij?'''
Tijdens deze tweede ontmoeting wordt wederom geschiedenis geschreven; de wederzijdse behoefte om elkaar uit te horen over van alles spat ervan af en is daarmee dan ook meteen de meerwaarde van deze sprankelende film. Jesse schreef een boek over deze ontmoeting en signeert in Parijs. Celine heeft de aankondiging van de signeersessie gezien, zijn boek 'This Time' twee keer gelezen en gaat naar hem op zoek. 'Soms maakte dat boek mij. Ik bedoel haar. Nee mij. Ach wat. Een beetje neurotisch.' Jesse: 'Dat ben je toch ook?' Celine:' Vind je me neurotisch?' Jesse: 'Nee. Grapje.'
'Wacht. Waarom was je er niet? Ik was gekomen als ik had gekund.'
In het park komt Jesse erachter dat Celine nergens in gelooft: 'Ook niet in astrologie?' Celine: 'Ja dat is het! Jij bent 'n schorpioen, ik 'n boogschutter. Dat klikt wel.' Wat Before Sunset prachtig uiteenzet is dat intimiteit betekent dat je de moed om je open te stellen noodzakelijk is met het risico op afwijzing. Er worden heel wat grapjes gemaakt om elkaar af te tasten, maar de onderliggende boodschap is telkens dezelfde: 'wat voel je nog voor mij?'
'Als hij weg gaat, ga ik tenminste niet dood. Met iemand om me heen stik ik. Het is een ramp. Ik ben alleen echt gelukkig als ik alleen ben.'
Sommige emoties kun je beter niet al te expliciet uiten. Neem de teleurstelling van Jesse toen Celine niet kwam opdagen in Wenen. Eerst zegt hij dat hij niet is geweest, daarna geeft hij het toe nadat Celine zegt: 'Wacht. Waarom was je er niet? Ik was gekomen als ik had gekund.' (ze had een begrafenis van haar oma die dag). Hij had kaartjes met zijn telefoonnummer bij het perron opgehangen. Celine: 'Ben je nog gebeld?' Jesse: 'Ja door een paar hoeren die werk zochten.' Celine: 'Een ander meisje ontmoet?' Jesse: 'Ze heette Grechen en ze was fantastisch. (Celine verschrikt: 'You did?') Het boek is een samensmelting van jullie tweeen. Grapje.' En even verderop zegt Jesse: 'Mijn leven is sindsdien waardeloos, maar dat is niet erg.' Hij zegt er nog even bij dat het een grapje was. En zo worden er heel wat grapjes gemaakt om de schaduwzijde te vermijden, maar die komt toch nog in de taxirit in de apotheose ter sprake. Celine heeft het over haar slechte relatie: 'Als hij weg gaat, ga ik tenminste niet dood. Met iemand om me heen stik ik. Het is een ramp. Ik ben alleen echt gelukkig als ik alleen ben.' Als ze zegt dat ze teveel onzin-relaties heeft gehad, dat ze wel om haar gaven maar dat het niet echt klikte, er geen spanning was van haar kant krijgt ze een emotionele, neurotische bui. 'Grappig. Al mijn exen van mij zijn getrouwd. Als de relatie met mij voorbij is, trouwen ze. Ze bedanken me omdat ik hen heb geleerd wat liefde is en om vrouwen te respecteren.' Terwijl ze dit zegt probeert Jesse het nog wat weg te lachen, maar hij erkent al snel haar drama: 'Ik ben ook zo'n man.'
''Terwijl Jesse vertelt wil Celine zijn hoofd strelen. Hij ziet het niet, ze houdt net in.''
Jesse merkt op een gegeven moment op dat Celine niet haar leven lang de pijn kan vermijden. En dan wil Celine uit de taxi stappen, weg van hem. Dat is het moment waarop Jesse zich verplicht voelt om zich bloot te geven. In die taxirit wordt duidelijk in hoeverre die ontmoeting in Wenen impact heeft op hun huidige leven. Terwijl Jesse vertelt wil Celine zijn hoofd strelen. Hij ziet het niet, ze houdt net in. Maar buiten komt dan toch die bevrijdende omhelzing waar hij eerder al op zinspeelde 'Ik zou in moleculen uit elkaar vallen.'
''De angst om onnatuurlijk over te komen als je je natuurlijk gedraagt en het het soort communicatie waardoor die angst minder wordt.''
 Het einde is misschien wat over the top. Celine zingt een liedje met haar gitaar dat natuurlijk over hem gaat. (Jesse: 'Je gebruikt zeker elke keer de naam van de man voor wie je het zingt?' Celine: 'Ja.') De Parisienne danst zwoel in haar huiskamer waar ze nog wat thee drinken op Nina Simone's 'Just in time.', Celine doet haar maniertjes na, geniet. Jesse kijkt met vochtige ogen toe. EINDE. Voor mij ging deze onweerstaanbare film over dat waar wij het allemaal over hebben als het gaat om een liefdesrelatie: jezelf kunnen zijn zonder doelbewust in te spelen op elkaars verwachtingen maar ze spontaan naar boven laten komen. Wanneer dit wordt aanvaard is er een band ondanks de vele misverstanden die nu eenmaal nooit verdwijnen en maakt dat het willen leren kennen altijd doorgaat zolang de aanvaarding bestaat. Kwetsbare momenten wegacteren of ondergaan? De angst om onnatuurlijk over te komen als je je natuurlijk gedraagt en het het soort communicatie waardoor die angst minder wordt. Het is het soort communicatie dat de meeste Romantische Hollywoodfilms aan de straatstenen niet kwijtraken, maar bij Julie Delpy en Ethan Hawke kun je dat soort communicatie wel kwijt: aan de Parijse straatstenen.
De taxirit in Before Sunset (niet kijken als je de film nog niet hebt gezien en je van plan bent om 'm te zien want zonde!)
|
|
|
|
|
|
